Ευρωπαϊκή Διατροφική Πυραμίδα vs Νέες Συστάσεις: Τι Άλλαξε
Τι λένε οι νέες συστάσεις (ΗΠΑ 2025–2030) με μια φράση: «eat real food», αλλά… με πολύ πρωτεΐνη
Οι βασικές αλλαγές στα δύο μοντέλα είναι οι εξής:
- Η πρωτεΐνη γίνεται headline (US: “protein at every meal”) ενώ στην ευρωπαϊκή λογική είναι μέρος της ισορροπίας και όχι το βασικό στοιχείο του πιάτου.
- Τα full-fat dairy “ανεβαίνουν επίπεδο”: οι νέες οδηγίες το λένε ρητά, κάτι που δεν έχει αναφερθεί στην “τυπική” ευρωπαϊκή πυραμίδα ως βασικό μήνυμα καθώς τα γαλακτοκομικά είναι πλούσια σε κορεσμένα στην πλήρη δομή τους.
- Στα “Healthy fats” περιλαμβάνουν και κρέας ως παράδειγμα: στην ευρωπαϊκή πυραμίδα τα “καλά λιπαρά” συνήθως συνδέονται περισσότερο με φυτικές πηγές/ψάρι, ενώ εδώ μπαίνει ρητά και το “κρέας” μέσα στη λίστα παραδειγμάτων.
- Πολύ πιο επιθετικό framing κατά επεξεργασμένων υδατανθράκων (“sharply reducing refined carbohydrates”), ενώ η Ευρώπη τείνει να λέει “ολικής”/“λιγότερα επεξεργασμένα” χωρίς τόσο απόλυτο μήνυμα.Επιπλέον τα προιόντα ολικής μπαινουν στην βάση της πυραμίδας δυσκολεύοντας έτσι την επαρκή πρόσληψη φυτικών ινών.
- Η κατανάλωση των λαχανικών αυξάνεται στις 3 μερίδες.
- Τεράστια σύγκλιση στα υπερεπεξεργασμένα: και τα δύο μοντέλα πρακτικά συμφωνούν ότι το παιχνίδι χάνεται στα highly/ultra processed και στα added sugars
Προσοχή!!
Οι νέες αμερικανικές οδηγίες (2025–2030) παρουσιάστηκαν με έντονο rebrand: περισσότερη έμφαση σε «πραγματικό φαγητό» και λιγότερα υπερεπεξεργασμένα. Μέχρι εδώ, χειροκρότημα. Όμως το κεντρικό μήνυμα που κάνει θόρυβο είναι η απότομη μετατόπιση προς υψηλότερη πρωτεΐνη (σε επίπεδα ~1,2–1,6 g/kg σε αρκετές αναφορές), η «αποκατάσταση» του full-fat dairy και η πιο ανεκτική στάση προς ζωικά λίπη/κόκκινο κρέας σε επίπεδο επικοινωνίας. Αυτό δημιουργεί ένα περίεργο διπλό μήνυμα, γιατί ταυτόχρονα παραμένει η κλασική σύσταση περιορισμού κορεσμένων λιπαρών κάτω από 10% της ενέργειας.
Τι λένε οι ευρωπαϊκές συστάσεις: πιο «βαρετές», άρα πιο σταθερές
Στην Ευρώπη δεν υπάρχει ένα ενιαίο «ευρωπαϊκό MyPlate», αλλά υπάρχει συνεκτική γραμμή: food-based guidelines ανά χώρα με κοινά μοτίβα και επιστημονικό υπόβαθρο από EFSA/ευρωπαϊκούς φορείς. Η βασική ιδέα είναι σταθερά φυτοκεντρική: πολλά λαχανικά/φρούτα, όσπρια, ξηροί καρποί, δημητριακά ολικής, ψάρι, και πιο συνετό “handbrake” σε κόκκινο/επεξεργασμένο κρέας, αλάτι, ζάχαρη και κορεσμένα. Το πλαίσιο αυτό «κουμπώνει» και με τις διεθνείς οδηγίες του WHO (π.χ. κορεσμένα <10%, trans όσο γίνεται προς το μηδέν, μείωση ελεύθερων σακχάρων <10%). Δες εδώ ένα χρήσιμο άρθρο για το πως συνδέεται το αυξημένο λίπος στο συκώτι με την αυξημένη πρόσληψη κορεσμένου λίπους.
Η βασική αντίφαση που με ανησυχεί: “high-protein hype” χωρίς χειρόφρενο για το κορεσμένο λίπος
Εδώ είναι το σημείο που, ως κλινικός διατροφολόγος, δεν μπορώ να κάνω ότι δεν βλέπω τον ελέφαντα στο δωμάτιο.
Αν θεωρείς “ok” επιλογές τύπου full-fat dairy και ζωικά λίπη, αλλά κρατάς θεωρητικά το <10% κορεσμένα, πολλοί άνθρωποι θα πάρουν μόνο το πρώτο μισό του μηνύματος (το πιο νόστιμο). Το αποτέλεσμα κινδυνεύει να είναι «ναι σε πραγματικό φαγητό» αλλά με πρακτική άνοδο κορεσμένων/θερμίδων σε πληθυσμούς που ήδη δυσκολεύονται με καρδιομεταβολικούς δείκτες.
Δεν λέω ότι τα τρόφιμα αυτά είναι “δηλητήριο”. Λέω ότι η επικοινωνία τους ως κεντρικό μήνυμα είναι υψηλού ρίσκου για παρερμηνεία.
Πού διαφωνώ στρατηγικά: οι οδηγίες πρέπει να είναι «ανθεκτικές στην παρερμηνεία»
Οι ευρωπαϊκές/σκανδιναβικές προσεγγίσεις (π.χ. NNR 2023) είναι πιο “αντι-viral” αλλά πιο ασφαλείς: φυτοκεντρική βάση, περιορισμός επεξεργασμένου κρέατος, και καθαρά όρια για τρόφιμα που είναι πλούσια σε κορεσμένα/αλάτι/ζάχαρη. Αυτό δεν είναι ιδεολογία· είναι risk management δημόσιας υγείας. Σε επίπεδο coaching, προτιμώ οδηγίες που σε πάνε μηχανικά προς καλύτερο πιάτο ακόμα κι όταν είσαι κουρασμένος/η, όχι οδηγίες που θέλουν «διδακτορικό στην ερμηνεία» για να μην ξεφύγεις.
Η δική μας θέση στο νεο trend.
Αν κρατήσω κάτι από τη «νέα» φάση:
- είναι το χτύπημα στα υπερεπεξεργασμένα και στα πρόσθετα σάκχαρα, εκεί συμφωνώ 100%. Δες εδώ ένα πολύ χρήσιμο άρθρο για όλους τους διαιτώμενους που σίγουρα θα σε βοηθήσει να μάθεις και άλλα πράγματα.
- όσο και για το κομμάτι που αναφέρει την πρωτείνη ώς συστατικό σε κάθε πιάτο συμφωνώ απολυτα καθώς η πρωτείνη ειναι αναποσπαστο κομμάτι για τον έλεγχο του κορεσμού. Αλλά δεν θα έβαζα την υψηλή πρωτεΐνη και τα ζωικά λίπη ως “headline” για τον γενικό πληθυσμό.
Το καλύτερο μοντέλο για μένα είναι: βάση φυτική (λαχανικά/όσπρια/ολικής) {παράλληλα δες και μια τέλεια συνταγή με βάση τα όσπρια}, επαρκής πρωτεΐνη χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρα (ανάλογα πάντα με τον στόχο…όχι one size fits all), καλά λιπαρά κυρίως ακόρεστα (χρησιμοποιούμε ελαιόλαδο αντί για βούτυρο που ειναι πλούσιο σε κορεσμένα), και τα «πλούσια» σε λίπος ζωικά τρόφιμα σε ρόλο συμπληρωματικό….not the main character. Γιατί το “main character” καταλαβάνει όλη την οθόνη.
